۱۴۰۰/۸/۱۵

چه آینده‌ای پیش روی ساختار جمعیتی کشور خواهد بود؟

تغییرات جمعیتی یکی از انواع تغییرات اجتماعی است که تحت تاثیر عوامل متعددی شکل گرفته و بر عوامل بیشماری نیز تاثیر مستقیم و غیرمستقیم خواهد گذاشت. همراه با پیشرفت علم تجربی و از جمله دانش پزشکی و در نتیجۀ آن، بالا رفتن سطح بهداشت و درمان در جوامع مختلف، جمعیت کره زمین به طرز چشم‌گیری افزایش یافت و در فاصله چند قرن، چند برابر شد. افزایش جمعیت در گام اول با فراهم آوردن نیروی کار، موجب رشد اقصادی در کشورها شد. گرچه در کنار آن، پیامدهای ناخوشایندی را نیز به همراه داشت. از جمله اینکه افزایش مصرف، تغییرات گسترده‌ای را در طبعیت به دنبال داشت. همچنین دولت‌ها نیز با مشکلات ناشی از کنترل جمعیت و تامین هزینه‌های آن روبرو شدند. بر همین اساس به مرور سیاست‌های کنترل جمعیت در دستور کار کشورهای مختلف قرار گرفت که هدف اصلی آن کاهش نرخ باروری بود. کشورهای صنعتی در اعمال سیاست‌های کنترل جمعیت پیشتاز بودند و پس از آن به مرور کشورهای در حال توسعه نیز پا در این مسیر گذاشتند. 

کشور ایران در حالی که در سال‌های پس از پیروزی انقلاب، با افزایش سطح کیفیت زندگی با رشد بالای جمعیت مواجه شد و نرخ باروری در بعضی از سال‌های دهه شصت به بیش از ۶ فرزند به ازای هر زن رسید، اما خیلی زود سیاست‌های کنترل جمعیت را دستور کار قرار داد. اعمال این سیاست‌ها اما به طرز چشمگیری با موفقیت مواجه شد. به طوری که نرخ باروری به ازای هر زن، تنها در طول ۱۰ سال، از بیش از ۶ فرزند به کمتر از ۳ فرزند به ازای هر زن رسید. در حالی که در کشوری مثل انگلستان این کاهش نرخ باروری ۹۵ سال و در آمریکا ۸۲ سال به طول انجامیده است. ازین لحاظ ایران رکورددار سرعت کاهش نرخ باروری در بین کل کشورهای دنیا است. 

 

 

پیش‌بینی‌های جمعیتی نشان می‌دهد که حدود ۴ دهه دیگر، رشد جمعیت ایران منفی شده و تعداد مرگ و میر سالانه از تعداد تولد در هر سال بیشتر خواهد شد. به عبارتی پس از این دوره جمعیت کشور دیگر سیر صعودی نداشته و به مرور کم خواهد شد. کاهش رشد جمعیت به عقیده جمعیت‌شناسان پیامدهای گوناگونی خواهد داشت. 

 

 

یکی از مهم‌ترین پیامدهای کاهش رشد جمعیت، پیر شدن ساختار سنی کشور است. نتایج سرشماری‌های انجام شده نشان می‌دهد در سال‌های آغازین دهه شصت، میانه سنی کشور حدود ۱۸ سال بوده است. یعنی در آن سال‌ها حدود نیمی از جمعیت کشور زیر ۱۸ سال بوده‌اند. با کاهش نرخ رشد، میانۀ سنی افزایش یافته و در آخرین سرشماری در سال ۹۵ میانه سنی برابر با ۳۱.۱ سال بوده است. در همین سال تنها ۱۸ درصد از جمعیت کشور بالای ۵۰ سال سن دارند. برآوردهای جمعیتی نشان می‌دهد که طی ۴ دهۀ آتی، میانه سنی کشور به ۵۰ سال خواهد رسید. یعنی نیمی از جمعیت کشور، بالای ۵۰ سال سن دارند. سالخوردگی جمعیت به معنای کاهش جمعیت فعال و در سن کار است. این پدیده می‌تواند منجر به کاهش رشد اقتصادی و افزایش هزینه‌های دولت در حوزه درمان شود. 

 

انتهای پیام/